23 C
Athens
Παρασκευή, 22 Οκτωβρίου 2021

Buy now

spot_img

Ουκρανία: Η Γεωπολιτική διάσταση

του Δημήτρη Ζεγγίνη

Το έδαφος της Ουκρανίας βρίσκεται στον δρόμο από την Δύση προς την Ανατολή. Από την Ευρώπη προς την Ρωσία. Από τον δυτικό χριστιανικό πολιτισμό προς τον σλάβικο ορθόδοξο χριστιανισμό. Όποιος θέλει να κατακτήσει εδαφικά την Ρωσία πρέπει να περάσει από εκεί. Από εκεί πέρασαν οι Τεύτονες ιππότες, οι Σουηδοί, οι Πολωνοί και φυσικά οι Γάλλοι του Ναπολέοντα και οι Γερμανοί του Χίτλερ. Απετέλεσε όμως και το έδαφος φιλοξενίας και ευκαιρίας για τους δυτικούς. Ήταν η μεγάλη Αικατερίνη που έδωσε τα εδάφη αυτά της νότιας Ρωσίας όπως ονομάζονταν στους δυτικούς για εποικισμό, εκμετάλλευση και επένδυση. Έτσι βρέθηκαν εκεί οι Γερμανοί του Βόλγα, οι Έλληνες της Αζοφικής και της Κριμαίας, οι Εβραίοι στα αστικά κέντρα της Ουκρανίας καθώς και άλλες εθνικές ομάδες. Με αυτή την έννοια ιστορικά απετέλεσε και μια γέφυρα φιλίας.

Η γεωπολιτική σημασία λοιπόν του εδάφους της Ουκρανίας έχει διττή σημασία, ως γέφυρα επίθεσης και κατάκτησης, αλλά και ως σημείο συνύπαρξης πολιτισμών. Να σημειώσω απλώς εδώ πως αυτή την συνύπαρξη παραδοσιακά αρνείται ο ουκρανικός εθνικισμός για λόγους που εξήγησα εν μέρει στο προηγούμενο σημείωμα μου. Από την μία λοιπόν αρνείται την ειρηνική συνύπαρξη, αλλά από την άλλη κάνει ευκαριακές συμμαχίες όταν θεωρεί πως συμφέρουν τον στόχο της εθνικής ολοκλήρωσης. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να γίνουν αντιληπτά τα ιστορικά γεγονότα. Η συμμαχία πχ των ουκρανών εθνικιστών κάποτε με τους Πολωνούς κατά των Ρώσων και φυσικά η συμμαχία με τα ναζιστικά στρατεύματα, που τόσο έχει πληγώσει τις σχέσεις των ουκρανών με τους ρωσόφονους συμπατριώτες τους. Να μην ξεχνάμε δε πολύ παλιότερα τον αγώνα των κατοίκων της περιοχής κατά των Οθωμανών και των δυτικών εισβολέων. Αλλά τότε δεν ήταν σαφές αν είναι Ουκρανοί ή Ρώσοι. Κάτι που η μυθολογία του ουκρανικού εθνικισμού μπέρδεψε.

 Και φτάνουμε στον 20ο αι. Πρέπει να γίνει σαφής η ρώσικη γεωπολιτική αντίληψη που κυριαρχεί από την εποχή των τσάρων μέχρι σήμερα. Λόγω της ιστορικής εμπειρίας που αναφέραμε η Ρωσία θεωρεί πως πρέπει να έχει μία ζώνη μαξιλάρι που να διαχωρίζει την Ρωσία από την Δύση. Μία ζώνη η οποία είναι υπό τον έλεγχο της. Τα εδάφη αυτά επί τσαρικής Ρωσίας έπαιζαν αυτό τον ρόλο απέναντι στην Αυστροουγγαρία, την Γερμανία και την Πολωνία. τον ίδιο ρόλο έπαιξαν και τα πρώτα χρόνια της ΕΣΣΔ και κυρίως κατά τον Β’ παγκόσμιο Πόλεμο. Την μεταπολεμική εποχή η ζώνη μετατοπίστηκε στην κομμουνιστική Ανατολική Ευρώπη. Έτσι μειώθηκε η σημασία της Ουκρανίας γεωπολιτικά και έγινε προσπάθεια ενσωμάτωσης της στον κυρίως κορμό της Ρωσίας.
Με την διάσπαση της ΕΣΣΔ και την ανεξαρτοποίηση της Ουκρανίας επανήλθε η σημασία της ως ζώνης μαξιλάρι απέναντι στην υποτιθέμενη ή όχι δυτική επιθετικότητα. Από την άλλη προστέθηκε ένα γεγονός κληρονομία της σοβιετικής εποχής. Η σημασία της Ουκρανίας ως πέρασμα των αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Έτσι το έδαφος της χώρας απέκτησε και μιαν έντονη οικονομική σημασία για την Ρωσία. Είναι σημαντικό λοιπόν για την Ρωσία να μην είναι ανεξέλεγκτη η κατάσταση στην Ουκρανία για να το θέσω μαλακά. Μάλλον είναι σημαντικό όσο μποεί να την ελέγχει.
Από την άλλη, ποιά είναι η γεωπολιτική σημασία της Ουκρανίας για την ΕΕ και τις ΗΠΑ, για την Δύση συνολικά. Εδώ θα διακινδυνεύσω μια κρίση που δεν είναι τόσο φανερή στην βιβλιογραφία, δεν είναι και πολιτικώς ορθή να αναφέρεται, αλλά πιστεύω πως έχει πολύ μεγάλη σημασία. Η Δύση έχει παραδοσιακά μιαν στάση δυσπιστίας, φόβου και εχθρότητας προς την Σλαβική Ρωσία. Είναι σε μεγάλο βαθμό κατανοητή γιατί μιλάμε για δύο πολιτιστικά παραδείγματα με τεράστιες διαφορές και λίγα κοινά σημεία (κυρίως στις τέχνες και την κουλτούρα). Από την άλλη όμως υπάρχει ένας βαθύς διχασμός την αντίληψη του κόσμου από τις δύο πλευρές. Η Δύση ιστορικά ήταν πάντα επιθετική προς την Ρωσία, πάντα εισέβαλλε στα εδάφη και πάντα έχανε στο πεδίο της μάχης. Είναι σκληρό να χάνεις από κάποιον που θεωρείς πολιτισμικά κατώτερο.

Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να δούμε την γεωπολιτική σημασία της Ουκρανίας για την Δύση. Η Ουκρανία είναι το τελευταίο κομμάτι της Δύσης πριν την Ρωσία ή το πρώτο κομμάτι του σλαβικού κόσμου; Σε αυτό το ερώτημα η Δύση δεν έχει σαφή απάντηση. Προσπαθεί από τα μέσα του 19ου αι. και κυρίως τις αρχές του 20ου αι. να ενσωματώσει την Ουκρανία στην Δύση. Η Ουνία, ο ρόλος της Αυστρουγγαρίας και της Πολωνίας αυτή την περίοδο ακολουθούν αυτή την στρατηγική. Θα έλεγα πως και η Γερμανία εντάσσεται σε αυτή την λογική, αν και η δική της ζώνη επιρροής είναι πιο δυτικά. Την περίοδο του ψυχρού πολέμου η γεωπολιτική σημασία της Ουκρανίας ατονεί για την Δύση και το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στις χώρες του Ανατολικού μπλοκ. Έμφαση δίνεται στην απελευθέρωση τους.

Με την διάλυση της ΕΣΣΔ, η Ουκρανία πάλι αποκτά γεωπολιτική σημασία για την Δύση στον αγώνα διάδοσης των δυτικών ιδεών στον σλαβικό κόσμο. Γι’ αυτό υποστηρίζει την πορτοκαλί επανάσταση και τα τωρινά γεγονότα, αλλά και κάθε προσπάθεια απομάκρυνσης της χώρας από την επιρροή της Ρωσίας. Φυσικά είναι ένα παιχνίδι ισορροπίας γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε τους αγωγούς πετρελαίου και αερίου που τροφοδοτούν την Δύση και περνάνε από την Ουκρανία.

 

Στην περίπτωση του γεωπολιτικού παιχνιδιού στην Ουκρανία η Δύση παίρνει πολλά ρίσκα. Πρώτον, γιατί αναγκάζεται να συμμαχήσει με ακραία εθνικιστικά στοιχεία. Συμμαχίες που ποτέ δεν της βγήκαν όπως τα ιστορικά παραδείγματα της ουκρανικής εξέγερσης πριν τον πόλεμο, αλλά και την περίοδο 1939-45 δείχνουν. Αλλά και τα τελευταία 20 χρόνια η σιωπηρή αποδοχή του ουκρανικού εθνικιστικού λόγου ως ζωτικό στοιχείο της προσπάθειας δυτικού εκσυγχρονισμού της χώρας, που υποστηρίζεται από την Δύση, δεν βοηθά τους δυτικούς σκοπούς. Κι αυτό γιατί η Δύση στην προσπάθεια της να πλησιάσει το ρώσικο θηρίο, ξεχνάει βασικές δυτικές αρχές, τον σεβασμό στην διαφορετικότητα, τον σεβασμό στην συνύπαρξη διαφορετικών εθνοτήτων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα θα αναφέρω. Όταν ο Γιούσενκο ανακήρυξε ουκρανό ήρωα τον Μπαντέρα αντέδρασαν φυσικά οι Ρώσοι, αλλά και οι Πολωνοί γιατί τον θεωρούν και ήταν τρομοκράτη εναντίον τους και οι Εβραίοι γιατί είχε προχωρήσει σε εκκαθαρίσεις Εβραίων.

 

Δεύτερον, παίζοντας σιωπηρά το εθνικιστικό παιχνίδι, η Δύση συντάσσεται με ολιγαρχικές και αυταρχικές προσωπικότητες που μόνο για λόγους ατομικού συμφέροντος πλουτισμού και ματαιοδοξίας συμμαχούν με την Δύση. Ο Γιούσενκο και η Τιμοσένκο είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Τρίτον, για άλλη μια φορά υποτιμά την θέληση και την αποφασιστικότητα της Ρωσίας. Η γεωπολιτική αντίληψη της Ρωσίας όπως την αναλύσαμε παραπάνω είναι βαθιά ριζωμένη στην ρωσική εξωτερική πολιτική. Στην χειρότερη περίπτωση γι’ αυτήν θα προχωρήσει σε διαμελισμό της Ουκρανίας ώστε να μετακινηθεί η ζώνη επιρροής της λίγο ανατολικότερα. Δεν πρόκειται όμως με κανέναν τρόπο να φτάσει η επιρροή της Δύσης στα άμεσα σύνορα της.

 

Τελειώνοντας αυτό το σημείωμα φτάνουμε στο κυριότερο πρόβλημα της Ουκρανίας σήμερα. Στην έλλειψη σοβαρής, μετριοπαθούς και αποφασιστικής ηγεσίας. Μιας ηγεσίας που θα εμπνεύσει μιαν άλλη αντίληψη στην χώρα. Αυτή της ισχυρής Ουκρανίας με επίγνωση της δυναμικής του εδάφους της και του λαού της, που στέκει φιλικά τόσο απέναντι στην Δύση, όσο και στην Ρωσία, σε ένα πλαίσιο σεβασμού των εθνικών και πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων. Μιαν αντίληψη που βλέπει την διαφορετικότητα ως πλούτο και στοιχείο ανάπτυξης και δημιουργίας. Δυστυχώς, αυτή την στιγμή κάτι τέτοιο δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Αντιθέτως αυτό που ξεπροβάλλει έντονα είναι η διχοτόμηση της χώρας.

Ραφαήλ Α. Καλυβιώτης
Ο Ραφαήλ Α. Καλυβιώτης είναι Πολιτικός Επιστήμων, υποψήφιος Δρ. Γεωπολιτικής και απόφοιτος του τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έλαβε εξειδίκευση στην Πολιτική Επικοινωνία και Ανάλυση, ενώ έχει διατελέσει επικοινωνιακός σύμβουλος και Campaign Manager. Εργάζεται στον ναυτιλιακό κλάδο. Κατέχει δύο μεταπτυχιακούς τίτλους από το Cardiff University και το Institute of Chartered Shipbrokers με εξειδίκευση στη Ναυτιλιακή Πολιτική και στην επίλυση ναυτασφαλιστικών διαφορών. Είναι Ιδρυτής και Συντονιστής του Δικτύου Ελλήνων Συντηρητικών, είναι τακτικός αρθρογράφος στην εφημερίδα ΕΣΤΙΑ, στην εφημερίδα Δημοκρατία και επιστημονικός συνεργάτης της μηνιαίας επιθεώρησης «Νέα Πολιτική».

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Ακολουθήστε μας

14,090ΥποστηρικτέςΚάντε Like
506ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
288ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
3,260ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής
- Διαφήμιση -spot_img

ΤΑ ΠΙΟ ΠΡΟΣΦΑΤΑ